Dzierzba gąsiorek – ptak ciernistych krzewów

| 17 czerwca 2005 | 0 Komentarzy | Odsłon: 6 570

Tego niewielkiego ptaka łatwo można przeoczyć, chociaż w Lipinkach i okolicy nie brak miejsc, gdzie występuje bardzo licznie. Dzierzba Gąsiorek (Lanius collurio) to wyjątkowo wdzięczny obiekt ornitologicznych obserwacji.

Ten należący do rzędu wróblowatych ptak ma około 17 cm długości, a jego rozpiętość skrzydeł to około 24-27 cm. Szczególnie pięknie ubarwione są samce: szaroniebieski wierzch głowy, rdzawobrązowy grzbiet, czarny ogon i czarny pas na czole przebiegający przez oko i tworzący swego rodzaju maskę, to charakterystyczne cechy tej dzierzby. Całość uzupełnia haczykowaty dziób, o którego przeznaczeniu poniżej. Bliscy kuzyni gąsiorka to srokosz oraz o wiele rzadsze: dzierzba czarnoczelna i rudogłowa.

Gąsiorki gnieżdżą się i żerują na otwartych przestrzeniach ze skupiskami kolczastych krzewów, upodobały sobie zwłaszcza tarninę i głóg. Idealnym stanowiskiem gąsiorka są pola poprzedzielane miedzami gęsto porośniętymi krzakami. Takich miejsc nie brakuje w naszej gminie, choć zdarzało mi się widywać te ptaki w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań, czatujące na przykład na drutach. Jedno jest pewne – dzierzby czują się u nas dobrze i jak na razie ich liczebność nie maleje. Ze źródeł dowiedzieć się jednak można, że dzierzby reprezentowane są w Polsce raczej nielicznie i występują wyspowo.

DZIWNE ZWYCZAJE GĄSIORKA

Przyglądając się temu wdzięcznemu ptaszkowi i słuchając jego śpiewu w okresie lęgowym, nie przeczuwamy, że natura gąsiorka kryje mroczną tajemnicę. Ten na pierwszy rzut oka sympatyczny ptak śpiewający jest bezwzględnym drapieżnikiem. Wszystkie dzierzby polują, czatując na wybranej gałęzi, słupku ogrodzenia lub drucie. Jego ofiarą padają głównie owady (chrząszcze i poczciwe szarańczaki), ale gąsiorek ma ambicję na miarę jastrzębia i często atakuje drobne ssaki, a nawet co drobniejsze ptaki śpiewające. Do tych ostatnich zbliża się bez problemu, bo nie podejrzewają w nim zabójczych skłonności.

Na tym niestety nie koniec krwiożerczych upodobań gąsiorka. Nasz bohater nie zadowala się przekąską na miejscu, ale zapobiegliwie gromadzi pokarm na gorsze dni. Pomysł gąsiorka na gromadzenie zapasów mrozi krew w żyłach – ptak ten bowiem nadziewa swoje ofiary na kolce i ciernie, tworząc napowietrzną spiżarkę. Kiedy byłem dzieckiem, odnajdywałem takie miejsca często i początkowo nie umiałem sobie wytłumaczyć ich pochodzenia.

ŻYCIE RODZINNE GĄSIORKA

Samica gąsiorka, o wiele skromniej ubarwiona niż samczyk, buduje w gęstych, ciernistych krzewach solidne gniazdko, do którego składa najczęsciej 5 jaj. Wysiaduje je dzielnie przez kilka tygodni, polegając w tym czasie na łowieckich zdolnościach męża. Młode, które rodzą się ślepe (jak wszystkie wróblowate) po około dwóch tygodniach opuszczają gniazdo i skrzecząc głośno dopominają się o pożywienie, ponieważ nie potrafią jeszcze latać. Ubarwienie młodych gąsiorków nie pozwala w tym czasie odróżnić samców od samiczek. Dopiero na terenie zimowania samiec zyskuje swoją piękną szatę, ale dzieje się to o wiele później. Doczytałem się także, że gniazda gąsiorka często odwiedzają kukułki, dla których nasz ptasi bohater znakomicie nadaje się na rodzinę zastępczą.

Gąsiorki nie bawią u nas zbyt długo, więc jeśli chcemy je poobserwować musimy się nastawić na letnią wyprawę. Dzierzby te przylatują do polski z tropikalnej Afryki w maju i odlatują z powrotem już w sierpniu. Mamy więc dla gąsiorka jedynie niecałe cztery miesiące.

POMIMO WSZYSTKO KOCHAJMY GĄSIORKA

Ani w naszej okolicy, ani w Polsce dzierzba gąsiorek nie jest gatunkiem zagrożonym, warto jednak wiedzieć, co można dla niego zrobić. Już w 2000 roku Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody „Salamandra” przygotowało projekt ochrony dwóch gatunków dzierzb: gąsiorka i srokosza. Pomimo dość licznego ich występowania „Salamandra” stoi na stanowisku, że „najbardziej efektywna jest ochrona realizowana w centrum zasięgu danego taksonu i rozpoczęta wówczas, gdy jego populacja jest jeszcze stosunkowo liczna i zróżnicowana genetycznie”.

Konkretne działania na rzecz ochrony populacji dzierzby to: zabezpieczenie gniazd niszczonych przez pasące się bydło (ogrodzenie z drutu kolczastego), obsadzanie miedz krzewami ciernistymi (głóg, dzika róża i tarnina), ustawianie w pobliżu żerowisk dzierzby specjalnych tyczek wykorzystywanych przez ptaki do czatowania, wykaszanie łąk w pobliżu gniazd, ponieważ wysokie trawy utrudniają gąsiorkom polowanie.

Bardzo ważne jest także uświadomienie lokalnej społeczności że obecność samych dzierzb przynosi jej wymierne korzyści, znacznie przewyższające nikłe straty spowodowane wczesnym wykoszeniem kilku metrów kwadratowych łąki. Stąd ważne jest propagowanie informacji, że dzierzby żywią się głównie zwierzętami uważanymi przez rolników za szkodniki upraw. Po drugie, warto podkreślić, że działania chroniące dzierzby są także korzystne dla wielu innych organizmów – na przykład pożytecznych ptaków, a nawet bezpośrednio samych gospodarzy, którzy będą mogli pozyskiwać owoce sadzonych krzewów na różne przetwory spożywcze. A tak naprawdę chodzi o to, aby ten niezwykły i piękny ptak nie zniknął z lipińskiego krajobrazu, gdyż bezsprzecznie jest jego ozdobą!

Piotr Popielarz

 BIBLIOGRAFIA:

  • Ptaki Europy. Przewodnik ilustrowany, Warszawa 2003
  • Sauer F., Ptaki lądowe, Warszawa 1995
  • SALAMANDRA – serwis przyrodniczy – http://www.salamandra.org.pl

Tagi: ,

Kategoria: Przyroda, Turystyka

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Pin It on Pinterest