Wybierz Strona

Marcin Kromer – najsławniejszy bieczanin

Marcin Kromer – najsławniejszy bieczanin

Marcin Kromer był jednym z najwybitniejszych humanistów polskich w XVI wieku. Urodził się w 1512 r. w Bieczu, w rodzinie mieszczańskiej o niemieckich korzeniach, która uległa polonizacji. W Bieczu ukończył szkołę parafialną, a w 1528 roku wyjechał do Krakowa, aby podjąć studia w Akademii Krakowskiej. W latach 1510-1560 Biecz zajmował zaszczytne trzecie miejsce pod względem liczby młodzieży studiującej w krakowskiej Akademii – po Krakowie i Poznaniu. Świadczy to o wysokiej kulturze umysłowej oraz zamożności mieszkańców Biecza.

Portret Marcina Kromera eksponowany w bieckim muzeum

Portret Marcina Kromera w bieckim muzeum

Po uzyskaniu w 1530 roku tytułu „bakalaureata nauk wyzwolonych” Marcin Kromer postanowił pozostać w Krakowie. W roku 1533 rozpoczął pracę w kancelarii królewskiej, u podkanclerza koronnego Jana Chojeńskiego, znanego mecenasa humanistów. Dzięki pomocy bogatych protektorów w 1537 roku wyjeżdża do Włoch, by studiować prawo w Padwie i Bolonii. W 1540 roku Marcin Kromer powraca do Polski z tytułem „doktora obojga praw” i zostaje sekretarzem arcybiskupa Piotra Gamrata.

Przez pewien czas przebywa w rodzinnym Bieczu, gdzie w 1542 roku pełnił funkcję proboszcza. Uzyskuje też poparcie nowych protektorów: biskupa Jana Dantyszka i Łukasza z Górki. Przyjaźni się także ze Stanisławem Hozjuszem – późniejszym sławnym przywódcą polskiej kontrreformacji, biskupem warmińskim i kardynałem. Pod wpływem tego ostatniego podejmuje działalność kontrreformatorską.

W latach 1543 i 1544 ponownie wyjeżdża do Włoch, tym razem w roli posłańca arcybiskupa Gamrata do papieża. W uznaniu zasług w 1544 roku otrzymuje kanonię krakowską. Rok później, po śmierci Piotra Gamrata, zostaje sekretarzem króla Zygmunta Augusta oraz bliskim współpracownikiem podkanclerza, a następnie kanclerza – Samuela Maciejowskiego. Będą w latach 1545-1558 sekretarzem królewskim często pełni ważne misje polityczne, m.in. wyjeżdża do Rzymu w 1548 roku z postulatem zwołania soboru powszechnego i z misją stworzenia nuncjatury papieskiej w Polsce. W latach 1550-1551 porządkując archiwum królewskie natrafia na wiele dokumentów, które wykorzysta w swoim dziele O pochodzeniu i dziejach Polaków ksiąg trzydzieści, wydanym w 1555 roku. Jako znawca spraw pruskich otrzymuje w 1551 roku kanonię warmińską. W 1552 roku Zygmunt August podnosi go do godności szlacheckiej i nadaje mu herb. Z tego czasu pochodzą pisane piękną polszczyzną Rozmowy dworzanina z mnichem, uważane za dzieło przewyższające pod względem językowym twórczość Mikołaja Reja.

W latach 1558-1564 pełni funkcję stałego posła polskiego na dworze cesarza Ferdynanda I w Wiedniu. W 1570 roku zostaje mianowany na koadiutora biskupstwa warmińskiego, zastępując kardynała Stanisława Hozjusza. W 1579 roku zostaje biskupem diecezji warmińskiej. Zmarł w dniu 23 marca 1589 roku w Lidzbarku Warmińskim, dożywając niezwykle sędziwego jak na tamte czasy wieku 77 lat. Pochowano go we Fromborku.

Marcin Kromer przeszedł do historii przede wszystkim jako autor dwóch wybitnych dzieł: O pochodzeniu i dziejach Polaków ksiąg trzydzieści oraz Polska, czyli o położeniu, ludności, obyczajach, urzędach i sprawach publicznych księgi dwie.

Pierwsze dzieło, napisane przepiękną, klasyczną łaciną, wzbudziło podziw humanistów w całej Europie. W XVI wieku wydawano je pięciokrotnie po łacinie, w 1562 roku po niemiecku, a w 1611 roku po polsku. Drugie to geograficzno-polityczny opis Polski, wydany po raz pierwszy w 1575 r. Uznawany jest za prekursora polskiej powieści historycznej. Był też jednym z pierwszych w Polsce autorów tekstów o tematyce muzycznej – w 1532 roku wydano traktat Musica elementa, a w 1534 De musica figurata

Kromer pisał zarówno po łacinie jak i po polsku. O jego sławie świadczy wiersz Sebastiana Klonowica z 1576 roku:”Rzym swojego Liwiusza, Troja ma Homera, Greczyn Tucydidesa, Polak ma Kromera”

W opinii mu współczesnych Kromer jako pierwszy pokazał Polskę światu. Tak pisał o nim Stanisław Orzechowski: „…objawił nas światu, co za lud jesteśmy ludziom obcym ukazał. Mniemali przedtem postronni ludzie, aby Polonia była miasto jakieś, tak jak Bononia we Włoszech….” Wyrazem dbałości Marcina Kromera o polskość były tzw. kaplice kromerowskie. Ufundował je w Jezioranach, Lidzbarku Warmińskim, Ornecie, Reszlu i Dobrym Mieście. Według zaleceń fundatora głoszono w nich kazania wyłącznie po polsku.

Kromer nigdy nie zapomniał o rodzinnym Bieczu. W 1569 roku ufundował stypendium dla dwóch ubogich studentów z Biecza, z zastrzeżeniem by po zdobyciu wykształcenia pracowali w Bieczu lub zwrócili miastu pobrane fundusze. Dzięki jego finansowemu wsparciu odbudowano też wieżę ratuszową.

Spacerując po Bieczu, co krok napotykamy miejsca i pamiątki związane z Marcinem Kromerem. Nad miastem góruje mająca 56 metrów wysokości wieża ratuszowa – odbudowana dzięki wsparciu Kromera. Fundatora dzieła uhonorowano, umieszczając na zachodniej ścianie ratusza jego herb. W tzw. Domu Kromera (przy ulicy Kromera) mieści się dziś oddział Muzeum. Według tablicy umieszczonej na frontonie budynku mieszkał tu Marcin Kromer. To błędna informacja. Dom rodziny Kromerów znajdował się w północno-zachodnim narożniku rynku, na rogu dzisiejszej ulicy Kromera. W tym miejscu stoi dziś kamienica Ołpińskich (obecnie mieści się tu pizzeria), a z domu Kromera pozostały ponoć jedynie oryginalne piwnice pod kamienicą. A zatem w miejscu narodzin wybitnego humanisty możemy dziś kupić także coś dla ciała…

We wspomnianym wyżej muzeum, mieszczącym się w tzw. Domu Kromera (nazywanym też „Kromerówką”), odnajdziemy ekspozycję dzieł M. Kromera, a także jego portret i popiersie. Po drugiej stronie ulicy Kromera, na niewielkim skwerku przed Basztą Kowalską, znajduje się pomnik wybitnego bieczanina.

W kościele parafialnym znajduje się tzw. kaplica kromerowska. Ufundowali ją przodkowie Marcina Kromera. Wisi w niej portret humanisty, znajdują się też epitafia: z brązu, ufundowane przez Marcina Kromera swoim rodzicom w 1557 roku, i kamienne, z XVII wieku – poświęcone Marcinowi i Mikołajowi Kromerom.

 Tekst i zdjęcia: Janusz Karp

BIBLIOGRAFIA:

O autorze

Piotr Popielarz

Wydawcą, właścicielem i redaktorem naczelnym Niezależnego Internetowego Serwisu Lipinek jestem ja, czyli Piotr Popielarz. Pierwszą wersję portalu umieściłem na serwerze 17 listopada 2002 roku. Od tamtej chwili wiele się zmieniło, ale NIS Lipinek nadal trwa i żyje własnym życiem. Poniżej znajdziecie informacje o ludziach, którzy pomagają mi w tworzeniu serwisu. Mam nadzieję, że niebawem powstanie Redakcja z prawdziwego zdarzenia.

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najnowsze komentarze

Nadchodzące wydarzenia:

  • pt
    22
    Lis
    2019

    Msza z występem chóru parafialnego z Lipinek z okazji Świętej Cecylii

    17:00Kościół parafialny w Lipinkach

    Chór Cantate Domino pod dyrekcją p. Roberta Kościółka

  • sob
    23
    Lis
    2019

    Zabawa Andrzejkowa w Wójtowej

    18:00Dom Wiejski w Wójtowej

    Organizator Rada Rodziców SP Wójtowa: SZCZEGÓŁY

  • sob
    30
    Lis
    2019

    Andrzejki KSM w Lipinkach

    18:00Dom Ludowy w Wójtowej

    Wszystkie informacje znajdziesz TUTAJ!

  • wt
    31
    Gru
    2019

    Bal Sylwestrowy w Lipinkach

    Dom Strażaka w Lipinkach

    Organizuje Pyszotka Magda Kokoczka: SZCZEGÓŁY

  • wt
    25
    Lut
    2020

    Wizytacja biskupa w parafii Kryg

    Parafia Kryg

    Parafię wizytował będzie Ks. Bp Edward Białogłowski

  • nie
    08
    Mar
    2020

    Wizytacja biskupa w parafii Lipinki

    Parafia w Lipinkach

    Parafię wizytował będzie Ks. Bp Edward Białogłowski

ANKIETA

Jak oceniasz nową odsłonę Niezależnego Internetowego Serwisu Lipinek?

Zanieczyszczenie powietrza (SMOG)

Archiwum

FACEBOOK