Wybierz Strona

Lipa – królewskie drzewo Lipinek

Lipa – królewskie drzewo Lipinek

Mieszkamy w Lipinkach, mamy także zespół Lipowy Kwiat prowadzony przez bardzo sympatyczną i utalentowaną panią mgr Barbarę Brach, ale czy mamy te najcudowniejsze i słodko pachnące drzewa, jakimi są lipy? – czyli „Lipy w Lipinkach”.

LipaZastanawiając się nad etymologią nazwy naszej miejscowości – Lipinki, z pominięciem innych danych historycznych, traktujących o jej pochodzeniu, można przypuszczać, że kiedyś rosły tutaj Lipy. Takie przypuszczenie rodzi się z faktu zasłyszenia kiedyś w przeszłości, informacji podanej przez ś. p. Ksiądza Franciszka Borowca – byłego proboszcza parafii Lipinki. W czasie głoszenia słowa Bożego podczas jednego z nabożeństw, ś. p. ksiądz Franciszek Borowiec, wspomniał (prawdopodobnie na podstawie starych kronik parafialnych), że w zamierzchłych czasach drogi Lipinek były wysadzone lipami.

Jak sami możemy naocznie stwierdzić, dzisiaj już ich nie ma, zostały usunięte, a przecież, jakżeż bliskie naszej miejscowości, są te drzewa. Chociaż byłam jeszcze dzieckiem to informacja ta została mi na długo w pamięci, a w wyobraźni dziecka, nagle wyrosły przed oczyma urocze i pachnące aleje lipowe. Obecnie – piękną klasyczną aleję lipową można oglądać w arboretum Kórnickim (Kórnik k/Poznania). Została ona posadzona około 1885 roku i dawniej nazywana była „aleją Jenerałowej Zamoyskiej”.

Nie trzeba nikomu przypominać o różnych walorach tego drzewa. Wszyscy doskonale pamiętamy wiersz Jana Kochanowskiego:

„Gościu siądź pod mym liściem, a odpocznij sobie!
Nie dojdzie cię tu słońce, przyrzekam ja tobie…”

Jan Kochanowski tworzył pod lipą strofy pierwszej polskiej poezji. Warto też wspomnieć o lipie jako o drzewie wykorzystywanym do różnych celów użytkowych. Ze względu na miękkie drewno, wyrabiano z lipy m. in. kołyski dla niemowląt i łyżki. Tylko w lipowej kołysce dziecko mogło się chować dobrze, a strawa jedzona lipową łyżką nie mogła zaszkodzić. Drewna tego używali również rzeźbiarze. Nie przypadkowo Wit Stwosz zdecydował się na wyrzeźbienie Ołtarzu Mariackiego w drzewie lipowym. Jako Lipiniacy powinniśmy bliżej poznać lipy.

CO O LIPIE …

Opis botaniczny, występowanie i właściwości lecznicze
rodzaj: lipa (Tilia)
rodzina: lipowate (Tiliaceae)
ilość gatunków na świecie – ok. 30
w Polsce – 2

Rodzaj ten występował na Ziemi już w epoce plejstocenu – ok. 70 mln. lat temu. Dzisiaj lipy podobnie jak wiązy rosną w strefie klimatu umiarkowanego półkuli północnej. Kwiaty żółtawo białe, pachnące, zebrane w kwiatostany typu wierzchotki. Do osi kwiatostanowej przyrośnięty jest liść – podsadka, która jest tutaj przekształcona w języczek. W owocostanie będzie ona pełnić funkcje skrzydełka, pomocnego w rozsiewaniu nasion. Owocem jest mały orzeszek. W Polsce występują dziko dwa gatunki: lipa drobnolistna (Tilia cordata, T. parvifolia) i lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos, T. grandifolia)

LIPA DROBNOLISTNA (Tilia cordata, T. parvifolia)

Rośnie w całej Polsce na niżu i niższych położeniach górskich. Występuje w nizinnych lasach liściastych, dębowo-grabowych, w borze mieszanym, na świeżych żyznych glebach piaszczysto-gliniastych. Kiedyś w okolicach nadwiślańskich, rosły ogromne lasy lipowe. Całe osady trudniły się pszczelnictwem. Polska nie tylko sama płynęła miodem, ale jeszcze mogła obdzielić sąsiadów. Drzewo to dorasta do 35 m wysokości. W sprzyjających warunkach może dożyć ok.1000 lat. Pień często ma odrosty u podstawy. Liście są małe, prawie okrągłe, u nasady niesymetrycznie sercowate lub skośnie ucięte, na szczycie wyciągnięte, w dość długi wierzchołek, na brzegu ostro piłkowane. Z wierzchu są one ciemnozielone pod spodem sinozielone, z pęczkami rudawobrunatnych włosków w kątach nerwów. Zakwita pod koniec czerwca i w lipcu. Kwiatostany odstają w bok lub są podniesione ponad liśćmi. Orzeszki mają kształt gruszkowaty i są gładkie. Jest jedną z najwartościowszych roślin miododajnych.

LIPA SZEROKOLISTNA (Tilia platyphyllos, T. grandifolia)

Występuje w ciepłych lasach liściastych i niezbyt gęstych zaroślach, na zasobnych glebach mineralnych. Rośnie w południowej części niżu oraz na Podkarpaciu. W dobrych warunkach osiąga 40 m wysokości i dożywa 1000 lat. Liście ma większe, niż lipa drobnolistna, u nasady nieco niesymetryczne, sercowate lub skośnie ucięte, szerokie, dość ostro piłkowane, na szczycie wyciągnięte w wierzchołek, dolna strona jest owłosiona na całej powierzchni, zwłaszcza na nerwach. Pęczki włosków w kątach nerwów na spodnie stronie liści mają kolor biały. Kwiatostany zawsze zwisają. Zakwita 2 tygodnie wcześniej niż poprzedni gatunek. Orzeszki są okrągłe, filcowato owłosione, z pięcioma wyraźnymi żeberkami.

Warto też dodać, że w miastach powszechnie jest sadzona lipa srebrzysta (węgierska). Spodnia strona liści jest srebrzysto owłosiona. W czasie upałów drzewo odwraca liście spodnia stroną do słońca, chroniąc w ten sposób przed nadmiernym nasłonecznieniem. Kwitnie w lipcu i sierpniu (po naszych lipach), ale jest niestety trująca dla pszczół.

Oba gatunki: lipa drobnolistna (Tilia cordata, T. parvifolia) i lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos, T. grandifolia), dostarczają równie dobrego surowca zielarskiego, którym jest kwiatostan lipy (kwiat lipy) – Inflorescentia Tiliae (Flos Tiliae). Kwiatostany zawierają duże ilości związków śluzowatych, garbniki, olejek eteryczny, flawonoidy, saponiny, kwasy organiczne i pektyny. Właściwości lecznicze polegają na tym iż, wykazują działanie napotne, powlekające, przeciwskurczowe i moczopędne. Stosuje się je w postaci naparów przy chorobach gorączkowych, nieżytach dróg oddechowych, grypie, zapaleniu oskrzeli, dychawicy oskrzelowej, w stanie pobudzenia nerwowego, migrenie, wymiotach na tle nerwowym, zawrotach głowy, niektórych schorzeniach nerek i pęcherza, kolkach biegunkach, miażdżycy, cukrzycy, chorobach reumatycznych. Zewnętrznie używa się do płukania jamy ustnej i gardła przyrządzając z nich odwary. Również do kąpieli przy nerwobólach. Mycie włosów w odwarze kwiatu lipowego zapobiega ich wypadaniu.

WIOSNA ZA PASEM, A ZATEM I PORA NASADZEŃ DRZEW, MOŻE TEJ LUB NASTĘPNEJ UDA SIĘ POSADZIĆ LIPY W LIPINKACH

Dawniej sadzeniem lip upamiętniano także wydarzenia ważne i doniosłe dla całej okolicy, a nawet kraju. Oto kilka przykładów.

  • Święty Otton (ok. 1060 – 1139), gorliwy krzewiciel wiary chrześcijańskiej na Pomorzu Zachodnim, uczczony został posadzeniem Lipy. Rośnie ona do dzisiaj.
  • Król Władysław Jagiełło również ma kilka pamiątkowych lip, a najsławniejsza rośnie we wsi Ostrowite w pobliżu Grunwaldu. Odpoczywał on pod nią przed sławną bitwa, a nawet modlił się do niej w cichości swego pogańskiego ducha o zwycięstwo nad Krzyżakami, nie dowierzając nowo przyjętemu Bogu.
  • We wsi Kobylanka w okolicy jeziora Miedwie rośnie wiele starych lip. Jest to tzw. „Wieniec Zgody”. Najstarszą z tych lip zasadzili w 1460 r. rajcy Szczecina i Stargardu w dniu zawarcia pokoju po kilkuletnim zatargu. Dalsze lipy, w każdą setną rocznicę owego wydarzenia, sadzili następni ojcowie tychże miast.
  • Lipa stanowiąca niegdyś serce świętego gaju, długo jeszcze, bo do późnego średniowiecza, była drzewem opiekuńczym poszczególnych osób i całych rodów. Kiedy Bóg dał dziecię, sadzono koło domu młodą lipę. Śluby też upamiętniano sadzeniem lip, otaczających stary dwór, świadczyła o wielodzietności i stateczności rodu.
  • W prawiekach lipa wiązała się z miejscem praktyk religijnych. Sadzono ją w świętych gajach, które były poprzednikami świątyń. Sądzono, że lipę zamieszkują dobre bóstwa, które przez to właśnie drzewo objawiały swoją dobroć. Czczono i uwielbiano lipy.
  • Ślady tych pogańskich wierzeń można znaleźć w nazwach miejscowości -Święta Lipa, Świętolipie, Święte Lipy….. i.t.p.

I my chyba też częściowo znajdujemy ją w nazwie naszej miejscowości. Pisał już o tym pan Janusz Karp w artykule nt. „ETYMOLOGIA NAZWY LIPINKI” (NIS Lipinek), a oto fragment – cyt. „Nazwa ma charakter topograficzny czyli stanowi opis cech przyrodniczych miejsca, w którym położona jest miejscowość. Lipinki to po prostu las lipowy i od rosnących w nim Lip nazwano miejscowość.”

Warto pomyśleć nad przywróceniem LIP – na obszarze wsi Lipinki Zatem otwieramy dyskusję nad możliwością (projektem) wprowadzenia tego cennego drzewa na teren Lipinek. Konkretne działania powinny opierać się na kompleksowych zasadach projektowych, poprzedzone ewentualnymi pracami inwentaryzacyjnymi.

Tymczasem – zgłębiajmy tajemnicę życia tego szlachetnego drzewa, szukajmy siedlisk dla ich rozwoju i przetrwania, a w przyszłości odkryjemy prawdę, którą kryje w sobie aleja lub lipowy las. Czy przeciążeni obowiązkami współczesnych wymagań cywilizacyjnych, znajdziemy tam wytchnienie? Na pewno tak. Takie miejsca wywołują, nastrój intymności, odizolowania i przyjemnej nostalgii. Ta urocza naturalność wynika z połączenia ciszy przerywanej brzęczeniem pszczół i świergotem ptactwa oraz zapachów jakie wydaje lipowy kwiat.

 dr Maria Trzaskoś

 BIBLIOGRAFIA:

  • Lenard E., Drzewa Polskie – LIPA, Wyd. Ogród Botaniczny Uniwersytetu Wrocławskiego, (folder)
  • Polakowska M., 1987: Leśne rośliny zielarskie. Wyd. IV, PWRiL, W-wa.

O autorze

Piotr Popielarz

Wydawcą, właścicielem i redaktorem naczelnym Niezależnego Internetowego Serwisu Lipinek jestem ja, czyli Piotr Popielarz. Pierwszą wersję portalu umieściłem na serwerze 17 listopada 2002 roku. Od tamtej chwili wiele się zmieniło, ale NIS Lipinek nadal trwa i żyje własnym życiem. Poniżej znajdziecie informacje o ludziach, którzy pomagają mi w tworzeniu serwisu. Mam nadzieję, że niebawem powstanie Redakcja z prawdziwego zdarzenia.

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Najnowsze komentarze

Nadchodzące wydarzenia:

  • pt
    22
    Lis
    2019

    Msza z występem chóru parafialnego z Lipinek z okazji Świętej Cecylii

    17:00Kościół parafialny w Lipinkach

    Chór Cantate Domino pod dyrekcją p. Roberta Kościółka

  • sob
    23
    Lis
    2019

    Zabawa Andrzejkowa w Wójtowej

    18:00Dom Wiejski w Wójtowej

    Organizator Rada Rodziców SP Wójtowa: SZCZEGÓŁY

  • sob
    30
    Lis
    2019

    Andrzejki KSM w Lipinkach

    18:00Dom Ludowy w Wójtowej

    Wszystkie informacje znajdziesz TUTAJ!

  • wt
    31
    Gru
    2019

    Bal Sylwestrowy w Lipinkach

    Dom Strażaka w Lipinkach

    Organizuje Pyszotka Magda Kokoczka: SZCZEGÓŁY

  • wt
    25
    Lut
    2020

    Wizytacja biskupa w parafii Kryg

    Parafia Kryg

    Parafię wizytował będzie Ks. Bp Edward Białogłowski

  • nie
    08
    Mar
    2020

    Wizytacja biskupa w parafii Lipinki

    Parafia w Lipinkach

    Parafię wizytował będzie Ks. Bp Edward Białogłowski

ANKIETA

Jak oceniasz nową odsłonę Niezależnego Internetowego Serwisu Lipinek?

Zanieczyszczenie powietrza (SMOG)

Archiwum

FACEBOOK