Dr Józef Dutkiewicz: Ocena historyczno-artystyczna Figury Matki Bożej Lipińskiej

| 30 lipca 2015 | 0 Komentarzy | Odsłon: 631

Z okazji 35. rocznicy koronacji Figury Matki Bożej Lipińskiej proponujemy fragment sprawozdania z prac konserwatorskich, jakim poddano cudowną figurę w 1941 roku w Pracowni Konserwatorskiej przy Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie. Autorem analizy podkreślającej olbrzymią wartość historyczno-artystyczną rzeźby Madonny Lipińskiej jest dr Józef Dutkiewicz – znakomity historyk sztuki i konserwator zabytków, który podczas kampanii wrześniowej brał udział w ukryciu przed Niemcami obrazu Jana Matejki Bitwa pod Grunwaldem.

Matka Boża Lipińska - cudowna figura

Matka Boża Lipińska – cudowna figura

Formy plastyczne figury z Lipinek, a więc układ postaci, dukt fałdów, draperii, budowa i typ głów są tak charakterystyczne, że w przybliżeniu można ustalić jej czas i okolice powstania. W szczególności pełen umiaru układ postaci Madonny i wyszukany w swej schematycznej prostocie rysunek fałdów, podporządkowanych ogólnej formie plastycznej figury, wskazują na wczesny – stosunkowo – czas jej powstania, mniej więcej na lata około 1400 r. Narzuca jej kształt silny jeszcze duch architektonicznej koncepcji rzeźby i tradycja materiałów ciężkich jak kamień, metali i kość, w odróżnieniu do okresu późniejszego połowy XV wieku, kiedy to snycerskie opanowanie drewna pozwala na dekoracyjną rozrzutność w rozrzuceniu form rzeźbiarskich, daleką od zawartej w figurze lipineckiej zwięzłości wyrazu.

Wprowadzenie figury „Pięknej Madonny” z Lipinek do historii sztuki polskiej zacieśnia i wzbogaca nieliczną, ale zdecydowaną rodzinę rzeźb środkowomałopolskich grupujących się w bliższym i dalszym promieniu miasta Sącza, który to wzgląd nauka wyzyskuje ostatnio dla nadania wspomnianej grupie nazwy „sądeckie”. Wczesną tę grupę, idącą w paraleli do dzieł malarstwa tej okolicy, charakteryzuje lakoniczność użycia środków plastycznych, kusząca się o klasyczną niemal dyspozycję wprowadzonych form stylowych i zdecydowany typ antropologiczny dość żywo wiążący się z tradycją miejscową. W tym względzie odbiega on wyraźnie od drugiej współczesnej notowanej dotychczas przez naukę grupy wielkopolsko-pomorskiej, co w szczególności można zaobserwować na przykładach rzeźb z Chełmży i Madonn z Trzemeszna czy Sieradza, gdzie zmysł powierzchownej dekoracyjności i afektacji wyznacza wyraz rzeźbie. Inspiracji tego typu szukać należy na południu w rzeźbie czeskiej.

W swej grupie zbliża się Madonna z Lipinek najbliżej do zniszczonej madonny z kaplicy tzw. „szwedzkiej” w Nowym Sączu, dalej do dwóch figur śś Biskupów Biecza i Cz. Potoka (Muzeum Diecezjalne w Tarnowie). Jej archaiczność wyrazu różni ją od zbliżonej zewnętrznie, ale późniejszej w tendencjach nieukrywanej kokieterii Madonny z Ptaszkowej.

Wyszukaną pewnością opanowania form rzeźbiarskich i powagą w określaniu duchowego wyrazu podnosi figura z Lipinek całą grupę na poziom dojrzałości artystycznej, a swemu twórcy wystawia bezspornie autorytatywne świadectwo, że w epoce twórczości Donatella, Clausa Slutera i mistrzów dekoracyjnej plastyki francuskiej i niemieckiej, miał poczucie odpowiedzialności artystycznej ponad miarę swego prowincjonalnego zasięgu.

/-/ Dr Józef Dutkiewicz
28 lipca 1941 roku

Tagi: , , , ,

Kategoria: Historia, Religia, Ślady historii

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Pin It on Pinterest