Wybierz Strona

Geologia gminy Lipinki

Geologia gminy Lipinki

Artykuł Łukasza Piroga poświęcony geologii Lipinek i okolic. Łukasz dokonuje charakterystyki jednostki śląskiej, skupiając się głównie na jej najbardziej wysuniętym ku południowi elemencie, jakim jest fałd Gorlice-Lipinki. Atutem tekstu są świetne ilustracje – warto polecić nie tylko specjalistom :)

Rysunek 1 - © Łukasz Piróg

Rysunek 1 – © Łukasz Piróg

CHARAKTERYSTYKA JEDNOSTKI ŚLĄSKIEJ

Największy obszar w Karpatach zewnętrznych zajmuje jednostka śląska. Szerokość tej jednostki od granicy wschodniej aż po Dunajec wynosi około 30 km. W kierunku zachodnim jednostka śląska zwęża się – od południa przykryta jest przez płaszczowinę magurską, a na północy dochodzi do brzegu Karpat. Tektonika płaszczowiny Śląskiej zmienia się; wybitnie na zachód od Dunajca. Tworzące ją skały na wschodzie ujęte są w stromo stojące fałdy, najczęściej nachylone ku zewnętrznej stronie łuku Karpat, na zachodzie zaś zanikają regularne formy fałdowe i płaszczowina składa się z płasko leżących, odkorzeniowych i nasuniętych łusek. Cechą charakterystyczną jednostki śląskiej jest pełny rozwój utworów fliszu od dolnej kredy do oligocenu włącznie oraz ich drobne wykształcenie litologiczne w porównaniu z pozostałymi jednostkami.

Kreda dolna to łupki i wapienie cieszyńskie oraz piaskowce. W obrębie tej serii wydzielono warstwy: grodziskie, wierzowskie, lgockie i godulskie. Osiągają, one znaczną miąższość, dochodzącą do 2000 m, Szczególne znaczenie mają warstwy lgockie i wierzowskie, których skały piaszczyste zawierają ropę naftowa. Kreda górna reprezentowana jest przede wszystkim przez warstwy istebniańskie, zwane także czarnorzeckimi, zawierające w wielu fałdach gaz ziemny lub ropę naftową (złoża Osobnica i in.).

Duże znaczenie w Karpatach fliszowych mają utwory wieku Paleocen-Eocen. Należy do nich przeważnie 4-5 poziomów piaskowców ciężkowickich, będących najbogatszym zbiornikiem w Karpatach. Do Oligocenu należą poziomy łupków menilitowych z piaskowcami kliwskimi, które są również bardzo zasobne w ropę naftową lub gaz ziemny. Oligoceńskie są także warstwy krośnieńskie o miąższości do około 2000 m, których przeważnie piaskowcowe dolne ogniwa są naturalnymi zbiornikami węglowodorów.

W jednostce śląskiej skałami macierzystymi dla węglowodorów są czarne łupki dolnej kredy oraz łupki menilitowe zawierające do kilku procent substancji organicznej.

ELEMENTY JEDNOSTKI ŚLĄSKIEJ W LIPINKACH (RYS. 1,2)

Najbardziej wysuniętym ku południowi elementem jednostki śląskiej jest fałd Gorlice-Lipinki. Według H. Świdzińskiego (1943) ma on kształt gruszki, której większa część zagina się na wschodzie ku północy, a cały fałd rozciąga się mniej więcej w kierunku równoleżnikowym. Kształt ten jest wynikiem naciskającego działania od południa płaszczowiny magurskiej (rys. 1).

Rysunek 1 - © Łukasz Piróg

Rysunek 1 – © Łukasz Piróg

Granica między jednostka, śląską i magurską przebiega przez Sękową na południe od Dominikowic, Krygu i Lipinek, kierującą się ku północnemu wschodowi w tzw. „półwysep” Harklowej, a w części zachodniej ku północy w tzw. półwysep Łużnej-Szalowej. Obydwa więc końce fałdu Gorlice-Lipinki kryją się pod ,,półwyspy” magurskie tak, że leży on jak gdyby w zatoce pomiędzy nimi (jest to tzw. zatoka gorlicka). Maksymalna szerokość fałdu w przekroju Sokół-Kobylanka na wschodzie jest zredukowana wskutek nasunięcia płaszczowiny magurskiej (rys 1). Fałd nie zachowywał się biernie podczas nasuwania się płaszczowiny magurskiej, o czym świadczą zaklinowania tej płaszczowiny w warstwach krośnieńskich południowego skrzydła fałdu Gorlice-Lipinki i na obszarze kopalni Hanka w Lipinkach. Od północy fałd Gorlice-Lipinki ograniczony jest linią nasunięcia, wzdłuż której różne jego formacje kontaktują się z górnymi warstwami krośnieńskimi południowego skrzydła fałdu Biecza. Fałd jest zdyslokowany i poprzecinany uskokami poprzecznymi i podłużnymi. Można w nim wyróżnić trzy oddzielone od siebie łękami fałdy (częściowo widoczne na rys. 2): południowy, centralny oraz północny, którego bezpośrednie przedpole tworzą warstwy krośnieńskie. W jądrowych częściach fałdów występują warstwy czarnorzeckie. Na wschodzie, w profilu Libuszanki, na powierzchni istnieje już tylko jeden fałd o kształcie łuski ze zredukowanym skrzydłem odwróconym. Oprócz tych trzech fałdów wyróżniono jeszcze tzw. „łuskę południowo-krygowską” w warstwach krośnieńskich. Fałd Gorlic z warstwami górnokredowymi w jądrze jest daleko nasunięty na swoje przedpole.

Rysunek 2 - © Łukasz Piróg

Rysunek 2 – © Łukasz Piróg

Legenda – rys 2

III płaszczowina śląska: 1- warstwy istebniańskie, piaskowce gruboławicowe i łupki (senon- paleocen), 2- piaskowce cieżkowickie i pstre łupki (eocen), 3- warstwy menilitowe łupki, margle i rogowce (starszy oligocen), 4- warstwy krośnieńskie dolne, piaskowce i łupki (młodszy oligocen), 5- warstwy krośnieńskie środkowe i górne, łupki i piaskowce (młodszy oligocen),

V- płaszczowina magurska: 6- warstwy inoceramowe, piaskowce i lupki (senon- paleocen), 7- lupki pstre (eocen), 8- piaskowce magurskie (eocen-oligocen).

Rysunek 3 - © Łukasz Piróg

Rysunek 3 – © Łukasz Piróg

Legenda – rys 3

1 – III piaskowiec ciężkowicki, 2 – III łupki pstre, 3 – II piaskowiec ciężkowicki, 4 – II łupki pstre, 5 – I piaskowiec ciężkowick, 6 I łupki pstre, 6 a – wkładka łupków czerwonych, 7 – łupki menilitowe, 8 – warstwy krośnieńskie

 opracowanie tekstu i grafiki: Ł. Piróg

 

BIBLIOGRAFIA:

  • Kruczek J., 1971 – Geologiczna obsługa wierceń w poszukiwaniu złóż ropy naftowej i gazu ziemnego. Wyd. Geol., Warszawa.
  • Kuśmierek J., 1981 – Analiza paleostrukturalna serii otryckiej (południowo-wschodnia część centralnej depresji karpackiej). Geologia t.7, z.3.
  • Kuśmierek J. /red./, 2001 – Charakterystyka parametrów petrofizycznych fliszowych serii ropogazonośnych Karpat polskich. Polish Journal of Mineral Resources, vol.4/2001, Kraków.
  • Wdowiarz S., 1985 – Niektóre zagadnienia budowy geologicznej oraz ropo- i gazonośności centralnego synklinorium Karpat w Polsce. Biul. Inst.Geol., nr. 350, Warszawa.
  • Żytko K., 1969 – Budowa geologiczna Karpat. Arch. IG, Oddz. Karpacki, Kraków.
  • Piróg Ł., 2003 – Ilościowa charakterystyka zeszczelinowania pakietów piaskowcowych w strefie wychodni roponośnego fałdu Zatwarnicy w profilu potoku Dwernik (Bieszczady).

O autorze

Piotr Popielarz

Wydawcą, właścicielem i redaktorem naczelnym Niezależnego Internetowego Serwisu Lipinek jestem ja, czyli Piotr Popielarz. Pierwszą wersję portalu umieściłem na serwerze 17 listopada 2002 roku. Od tamtej chwili wiele się zmieniło, ale NIS Lipinek nadal trwa i żyje własnym życiem. Poniżej znajdziecie informacje o ludziach, którzy pomagają mi w tworzeniu serwisu. Mam nadzieję, że niebawem powstanie Redakcja z prawdziwego zdarzenia.

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

REKLAMA

Najnowsze komentarze

FACEBOOK

Nadchodzące wydarzenia:

  • wt
    02
    Mar
    2021

    Zbiórka odpadów zmieszanych

    6:00 - 6:30Gmina Lipinki

    Worki  ze śmieciami wystawiamy w ustalonych miejscach!

  • nie
    21
    Mar
    2021

    Akcja krwiodawstwa w Krygu

    Organizator: Klub HDK przy OSP Kryg

  • nie
    21
    Mar
    2021

    XIII Walne Zgromadzenie Członków Towarzystwa "Jastrzębiec"

    18:00Ośrodek Rekolekcyjny w Lipinkach

    Termin planowany - pandemia decyduje!

  • czw
    06
    Maj
    2021

    Bierzmowanie

    Sanktuarium Wniebowzięcia NMP w Lipinkach

    Sakramentu udzieli Ks. Bp Edward Białogłowski

  • sob
    15
    Maj
    2021

    Święcenia Diakonatu

    Sanktuarium Wniebowzięcia NMP w Lipinkach

    Ks. Bp Ordynariusz Jan Wątroba

Zanieczyszczenie powietrza (SMOG)

Archiwum

Hosting zapewnia KYLOS